Publicaties - onderzoeken

Niet alleen discriminatie is verboden. Oók is het bij wet verboden om mensen te benadelen omdat ze klagen over discriminatie. Toch ondervinden veel werknemers die (vermeende) discriminatie aan de orde stellen, daar extra problemen van.   Het onderzoek dat is uitgevoerd door de Universiteit Twente laat zien dat 14% van de ondervraagde werknemers ervaring met discriminatie heeft. Van degenen die aan de bel trokken krijgt 60% uiteindelijk niet voor elkaar wat ze gehoopt hadden. Bijvoorbeeld excuses of aanpassing van de arbeidsvoorwaarden. Een kleiner percentage, maar nog altijd 19% ervaart zelfs regelrecht nadeel van het klagen: variërend van vervelende reacties tot ontslag.   Dat neemt niet weg dat het aan de orde stellen van (discriminatie)problemen op de werkvloer in aanzienlijke mate bijdraagt aan het rechtsgevoel van klagers. In 90% van de bij de CGB aangebrachte zaken is de verzoeker blij deze stap te hebben gezet. Ongeacht de uitkomst van het oordeel en ondanks eventuele ondervonden nadelen.

Homoseksuele mannen en vrouwen voelen zich in hun werkomgeving nog steeds onprettig behandeld vanwege hun seksuele voorkeur. Dat blijkt uit onderzoek dat de Commissie Gelijke Behandeling (CGB) heeft laten uitvoeren. Tussen bedrijfssectoren blijken grote verschillen te bestaan in dit alledaags onbehagen van homoseksuele werknemers.   De problemen van homo’s op de werkvloer hebben veelal te maken met opmerkingen of grapjes, die verwijzen naar hun seksuele geaardheid. Soms gebeurt dat incidenteel en soms stelselmatig. Het is niet vaak regelrechte discriminatie, maar wel gedrag dat door homoseksuele werknemers als kwetsend wordt ervaren. Oók als het niet zo is bedoeld. Het onderzoek biedt handvatten hoe dergelijke problemen aan te pakken.   Aard van de discriminatie De CGB krijgt regelmatig signalen dat homo’s zich ongelijk behandeld voelen in hun dagelijkse werksituatie. Toch krijgt zij maar heel beperkt officiële klachten vanuit deze groep. Dat was reden voor de CGB om inzicht te willen krijgen in de aard, de omvang en de beleving van discriminatie van homoseksuele mannen en lesbische vrouwen op de werkvloer. Daarnaast wil de CGB een handreiking bieden voor organisaties zodat deze discriminatie op basis van seksuele voorkeur met effectievere middelen kunnen tegengaan.   Onzichtbaarheid van problemen De CGB heeft daarom onderzoek laten verrichten door het Verwey-Jonker Instituut, dat zich richtte op drie sectoren: het openbaar bestuur, de sector transport- en communicatie en de gezondheidszorg. Uit het onderzoek komt naar voren dat de bejegening van homo’s in veel bedrijven niet of nauwelijks onderwerp van gesprek is. En als er geen problemen lijken te bestaan, lijkt er dus ook geen aanleiding voor specifiek beleid. Er blijken echter wel degelijk bejegeningsproblemen op de werkvloer te bestaan, juist in organisaties/sectoren waar homo’s weinig zichtbaar zijn. Een van de leidinggevenden uit het onderzoek verwoordt het als volgt: “Als de omgeving het accepteert, kom je er voor uit en zijn er geen problemen. Als de omgeving het niet accepteert, kom je er niet voor uit en zijn er óók geen problemen…”    Verschillen per sector In sectoren waar veel vrouwen werken (in dit onderzoek: de GGD van een gemeente en een ziekenhuis) is het vaak wel bekend wie homoseksueel (m/v) is. Onheuse bejegening komt daar weinig voor. Vooral de werknemers in het ziekenhuis zijn – als het om dit thema gaat – bijzonder positief over de bedrijfscultuur. Dat komt door de prettige omgang en omdat er voldoende procedures/vangnetten bestaan om discriminatie aan de orde te stellen. In de sectoren waar meer mannen dan vrouwen werken (in dit onderzoek: een transport- en communicatiebedrijf en de afdeling Stadswerken van een gemeente) ervaren homomannen en in mindere mate lesbische werkneemsters de nodig problemen. (Homo)mannen die ook maar een klein beetje afwijken van de sociaal verwachte sekserol op de mannenwerkvloer lopen het grootste risico. ‘Stoere’ lesbische werkneemsters hebben hier meer kans op een prettige werkomgeving: zij worden vaak beschouwd als ‘een van de jongens’.   Mechanismen van discriminatie Het bijzondere van dit onderzoek is dat het zich niet richt op een individuele misstand, maar op de onderliggende mechanismen die een rol spelen bij discriminatie van homoseksuele en lesbische werknemers. Een dergelijke benadering van het begrip discriminatie paste de CGB ook toe in het recente onderzoek naar stelselmatige discriminatie binnen een hogeschool. Ook in een nog af te ronden onderzoek naar de gevolgen van klagen over discriminatie, analyseert de CGB deze mechanismen nader. Een goed zicht op mechanismen en patronen die ten grondslag liggen aan onheuse bejegening, bijvoorbeeld het idee dat ‘homograppen’ de normaalste zaak van de wereld zouden zijn, levert zicht op oorzaken en mogelijke oplossingen.   Aanbevelingen Het onderzoeksbureau doet aanbevelingen om de specifieke problemen voor homo’s op de werkvloer te verminderen. Zo zouden werkgevers- en werknemersorganisaties beter en meer gegevens moeten verzamelen over bejegening en seksuele voorkeur. Gerichte vragen in medewerkersbetrokkenheid- en motivatieonderzoeken zijn noodzakelijk om werkbeleving en werkplezier van diverse groepen werknemers boven tafel te krijgen. Daarnaast zou het instrumentarium dat wél werkt binnen organisaties, meer bekendheid moeten krijgen. Bijvoorbeeld: trainingen voor leidinggevenden en vertrouwenspersonen of een anonieme meldplaats van bejegeningsproblemen op intranet. De publiciteit voor dit instrumentarium zou zich vooral moeten richten op de sectoren waar meer mannen dan vrouwen werken: daar komt onheuse bejegening immers het vaakst voor, zoals uit het onderzoek blijkt.   De CGB zal de bevindingen uit dit onderzoek breed onder de aandacht brengen van onder meer werkgevers- en werknemersorganisaties. Een diversiteitsbeleid gericht op verschillende doelgroepen, waaronder homoseksuele mannen en lesbische vrouwen, en een flankerend anti-discriminatiebeleid, kan voorkómen dat bejegening op de werkvloer discriminatie wordt.   Laurien Koster, voorzitter van de CGB, zegt hierover: “Dé werkvloer bestaat niet. Bejegening is altijd gekoppeld aan bedrijfscultuur, die varieert per bedrijf en nog meer per sector. Het komt aan op leidinggevenden, vertrouwenspersonen en personeelsadviseurs om de basis te leggen voor een discriminatievrije werkomgeving.”   Rol CGB De werkgever die maatregelen neemt, kan zijn beleid door de CGB laten toetsen aan de gelijkebehandelingswetgeving. De individuele werknemer die zich gediscrimineerd voelt, kan on line een klacht indienen bij de CGB. De grenzen tussen onprettig of onwettig kunnen veelal pas in de individuele zaak worden getrokken.   Conferentie De onderzoeksresultaten zijn gepresenteerd op vrijdag 19 juni op de conferentie Uit de kast, werkt beter, georganiseerd door de FNV en het Company Pride Platform. Op deze conferentie gingen werkgevers- en werknemersorganisaties, het onderzoeksbureau en de CGB nader in op de sociale acceptatie van homo’s op de werkvloer.

Ten behoeve van oordeel 2009-31

Voor het kopen van een huis is het doorgaans noodzakelijk een hypothecaire financiering te verkrijgen. Het is van belang dat niemand wordt uitgesloten van of beperkt in de mogelijkheid een dergelijke financiering te verkrijgen op gronden die terzake niet relevant zijn en die worden beschermd door de Algemene wet gelijke behandeling (AWGB).   De AWGB verbiedt onderscheid naar onder meer ras en nationaliteit bij de aanbieding van goederen en diensten. Dit verbod beperkt de vrijheid van de hypothecair financiers om te bepalen onder welke voorwaarden en met wie zij overeenkomsten aangaan. Uitsluiting of benadeling op grond van ras en/of nationaliteit staat bovendien haaks op de door de regering wenselijk geachte toename van eigen huizenbezit juist in achterstandswijken.   De Commissie Gelijke Behandeling (de Commissie) heeft een onderzoek uit eigen beweging uitgevoerd naar onderscheid op grond van ras en nationaliteit door hypothecair financiers, omdat zij signalen ontving dat het voor allochtonen moeilijk en in sommige gevallen zelfs onmogelijk is om een hypothecaire financiering te verkrijgen. In dit rapport doet de Commissie verslag van dit onderzoek.   Bijlagen bij rapport Risicoselectie op grond van postcode en verblijfsstatus:

• Advies 2006-15 inzake de aanvulling van de Gedragscode Hypothecaire Financieringen en de toelichting daarop, op verzoek van de NVB en het CHF
• Advies 2006-16 inzake de voorwaarden en normen 2006 voor het verstrekken van een Nationale Hypotheek Garantie, op verzoek van de SWEW
• Gedragscode hypothecair financiers
• Toelichting gedragscode hypothecair financiers voor financiers
• Toelichting gedragscode hypothecair financiers voor consumenten

 

In een onderzoek uit eigen beweging heeft de Commissie mogelijk stelselmatig onderscheid op grond van burgerlijke staat of homoseksuele gerichtheid onderzocht bij de toelating tot in vitro fertilisatie (hierna: IVF)-voorzieningen door de dertien vergunninghoudende IVF-instellingen. De Commissie heeft daarbij aangegeven dat de resultaten van haar onderzoek van overeenkomstige toepassing zijn op behandelingen door Kunstmatige Inseminatie met Donorsemen (KID).   De Commissie heeft naar aanleiding van haar onderzoek het volgende geoordeeld. De Commissie concludeert dat door geen van de instellingen onderscheid wordt gemaakt op grond van burgerlijke staat, aangezien ongehuwde heteroseksuele paren niet anders worden behandeld bij de toelating tot een IVF-behandeling dan gehuwde heteroseksuele paren. De Commissie stelt vast dat drie instellingen een verboden direct onderscheid maken op grond van homoseksuele gerichtheid aangezien deze instellingen weigeren lesbische paren te behandelen; één instelling maakt een niet objectief gerechtvaardigd indirect onderscheid op grond van homoseksuele gerichtheid door geen lesbische paren te behandelen omdat daarbij gebruik moet worden gemaakt van donormateriaal. De instelling gebruikt echter geen donormateriaal vanwege mogelijke problemen ten aanzien van de identiteit van het kind. Acht van de dertien instellingen weigeren alleenstaanden te behandelen en maken daarmee indirect onderscheid op grond van burgerlijke staat. De Commissie heeft reeds eerder geoordeeld dat ten aanzien van alleenstaanden getoetst kan worden of er sprake is van indirect onderscheid op grond van burgerlijke staat. De acht instellingen baseren dit beleid op het belang van het kind.   De Commissie is van oordeel dat, nu er onvoldoende onderzoeksgegevens bekend zijn over de vraag in hoeverre vaststaat dat het opgroeien van een kind in een eenoudergezin mogelijk een bedreiging vormt voor het belang van het kind, het uitgangspunt van deze instellingen, namelijk dat in geval van twijfel niet behandeld moet worden gezien het belang van het kind, als geschikt en noodzakelijk middel kan worden aangemerkt. De twaalf instellingen handelen wat dit punt betreft dus niet in strijd met de wetgeving gelijke behandeling. De Commissie oordeelt tot slot dat één instelling door geen alleenstaanden te behandelen een niet objectief gerechtvaardigd onderscheid maakt op grond van burgerlijke staat, omdat zij haar beleid baseert op het efficiënt inzetten van middelen. De Commissie acht het onaannemelijk dat dit middel zou beantwoorden aan een werkelijke behoefte van deze instelling.